Na het veen

Standaard

Na een eeuwenlange periode van stille, natte, donkere dagen komt er weer leven in de looierij!!

Met de start van de ontginning in de 14e eeuw groeit Dongen in een rap tempo. Gaat de geschiedenis van de vondsten tot en met de ijzertijd nog over een tijdsbestek van 10.000 jaar,  onderstaande vondsten doen daar “maar” 600 jaar over.
Alhoewel soms wordt gesproken over oude afvaldumpingen uit b.v. de Randstad is dit aan de aard van de vondsten niet direct te zien. 

Haaks op de Hoge en Lage Ham lagen de stichten als paden van waaruit de ontginning plaatsvond. Op oude kaarten zijn diverse boerenhoeves te vinden die nu zijn verdwenen maar waarvan nog wel sporen op de akkers zijn terug gevonden. Huisafval kwam sowieso op de potstal terecht en werd daarna als mest uitgereden over de akkers. Ook het nabij gelegen klooster zal zijn bijdrage aan de “afvalberg” in de Beljaart hebben geleverd.
Boeren, burgers, buitenlui, legers en kinderen zij werkten, doorkruisten en speelden op de akkers.

Het resultaat is een bonte verzameling aan scherven en andere overblijfselen waarvan hieronder een kleine selectie.

Voor de metaaldetectorzoekers onder ons welke misschien de indruk krijgen dat dit gebied nieuw zoekperspectief biedt een teleurstelling. Het gebied is in het verleden al door vele honderden mensen met een detector belopen. Bovendien zijn enorme hoeveelheden grond afgevoerd en nadert de nieuwbouwwijk De Beljaart het punt richting voltooiing.
Betreft het afvoeren van deze grond; De Reeshof, Tilburg bij de nieuwe containerhaven is een van de locaties waar, vooral qua steentijd, waardevolle grond naar toe is getransporteerd.
De vondsten op deze blog dateren allen uit de tijd van vele jaren terug.

Pijpenkoppen

Vanaf de 17e eeuw begon men met het roken van de pijp. Eerst uit kleine pijpenkopjes omdat tabak duur was. Naar gelang deze goedkoper werd groeide het formaat van de pijpenkop. Deze pijpenkoppen waren zeer breekbaar, vooral de stelen natuurlijk. Daarmee werden ze een van de eerste wegwerpartikelen van de moderne tijd.
Van de gevonden exemplaren uit de 18e eeuw werden de meesten geproduceerd in de directe omgeving zoals Gorinchem en Schoonhoven. De pijpenkoppen uit de 17e eeuw werden veelal gefabriceerd in Breda.
Vele pijpenkoppen hebben het hielmerk SB wat staat voor Samuel Broen (Brown).DSCN3529n
Deze pijpenmaker was van oorsprong een Engelse soldaat die zich in Breda had gevestigd.

DSCF8021do117e eeuwse pijpenkoppen w.o. een Jonaspijpenkopje. Velen hiervan zijn tussen 1600 en 1650 gemaakt in Breda.

DSCF8019do118e eeuw 

Een van de 18e eeuwse pijpenkopjes is eigenlijk geen pijpenkop maar een bellenblazer voor kinderen

Merktekentjes op de hiel van een pijpenkop: pijprokende visser, neptunes/zeemeermin, molen, zwijn

dscf4220n

Versierde steeltjes

Pijpaarden figuurtje welke bevestigd heeft gezeten aan een pijpenkop. Vrouwelijke uitvoering van Bacchus op het Vat. Pijpenmaker Jan Boot, Gouda ca. 1740. Op onderstaande foto’s de pijpenkop zoals deze er in complete staat (uitgezonderd steel) uit heeft gezien. Bron: http://www.claypipes.nl

Klik op ‘verder lezen’ voor meer vondsten

Knikkers door de eeuwen heen

In de 16e en 17e eeuw werd volop gebruik gemaakt van steengoed drink- en schenkkruiken. Deze kruiken zoals bijvoorbeeld de bekende Baardmankruiken werden vervaardigd in Duitsland (Frechen, Keulen) of Belgie (Raeren). Bijprodukt van deze industrie waren knikkers zoals op bovenstaande foto. Ze lijken onnauwkeurig gemaakt, vaak nauwelijks rond maar wel erg mooi om te zien. Tijdens het productieproces stonden ze op een proentje in de oven op die plekken ontbreekt het glazuur.

Groter formaat knikkers en verschillende afsluitdoppen voor kruiken. Zeker de drie geglazuurde exemplaren afkomstig uit Raeren of Duitsland zullen hiervoor zijn gebruikt.

Links getrommelde knikkers waaronder een vrij zeldzame handbeschilderde pinwheel China. Helix met bladmotief rond “de evenaar”. Gemaakt rond 1865-1880 in Thuringen, Duitsland.
Op foto rechts bruine en blauwe zogenaamde Benningtons, 19e eeuw.

In grote getallen op de akker de voorloper van de glazen knikker. In gebruik tot ongeveer de periode 2e wereldoorlog.

Spinstenen

Spinsteentjes uit de 16e tot 17e eeuw van keramiek ( steengoed Raeren of Frechen met zoutglazuur) komen het meest voor.Het spinsteentje vormde samen met een stokje van een lengte tot 30 cm de spindel, hiermee werden vezels of wol tot een draad gevormd. Het steentje werd op ongeveer 3 cm. van het einde op het stokje vastgezet. Het diende als een soort vliegwiel om het stokje zo lang mogelijk draaiende te houden.
Vanaf de 16e en 17e eeuw kwamen de spinnewielen in gebruik en ging het spinnen van wol een stuk sneller.

DSCN8888n

Een zeer oude spinsteen van grijsbakkend kogelpot aardewerk datering is w.s. rond 1300. Uit het tijdperk van de ontginning dus!

Kralen en glas

dscf3638d1
Deze kralen van pijpaarde zijn òf een bijprodukt van pijpenmakers òf ze dateren al van voor die tijd. In de 16e eeuw en eerder waren bijvoorbeeld beeldjes van pijpaarde heel populair. De naam pijpaarde kreeg het eigenlijk pas na de 16e eeuw met de komst van de pijpenkoppen.

Heel klein oud glazen kraaltje met behoorlijke verwering

DSCN9008bKralen waarvan een drietal mogelijk uit de romeinse tijd

DSCN8237n

Prachtig kraaltje, datering onbekend

DSCN9260n
Glazen hanger of oorbel

Een enigszins transparant glazen kraaltje. De leeftijd is min of meer af te lezen aan de verwering

DSCN8950n

17e eeuwse veelhoekige handelskralen, de blauwe komt niet uit de Beljaart.DSCN3290b

Dit kraaltje meet maar 0,5 cm doorsnee.
Alhoewel kralen heel moeilijk zijn te determineren gaan de gedachten over dit minuscule kraaltje richting IJzertijd/Romeins. 

DSCN8796n

(Gebroken) kraal, eveneens van glaspasta en mogelijk eveneens ijzertijd/romeins

Zo zwart als de nacht deze rouwdecoratie op kleding uit de 19e/begin 20e eeuw. Beiden gevonden ter hoogte van een sticht, misschien op weg van of naar de kerk verloren. Materiaal is glas en het linkse exemplaar is een stud of boordknoopje en rechts een kraal.

Allerlei glas naar boven gekomen tijdens het uitbaggeren van sloten en meest tijdens het bouwwrijp maken van de Beljaart. Mosterd- medicijn- wijn- bierflesjes etc.

Inktflesjes

Verder vele mooie stukjes 17e eeuws glas gevonden. Luxe glaswerk wat niet voor iedereen ter beschikking was. Men had schitterend glaswerk in die tijd maar niet voor iedereen bereikbaar. Eerder een soort statussymbool voor welgestelden. Bij gelegenheden kwam het op tafel om mee te pronken.

400 jaar oude glazen braamnoppen, voetjes van verschillend soorten drinkbekers zijn op de akker achtergebleven.

Mooi zijn ze deze noppen van de bekende 17e eeuwse roemerglazen. Aangezien de maaltijd vaak met de hand werd genuttigd dienden deze noppen als anti-slip.

 

Ander type nopjes, decoratief om te zien maar dienden voornamelijk voor meer grip

Nog enkele fragmenten van drinkbekers

DSCN8742d
Een gem is een steentje of kraaltje wat als versiering in een ring heeft gezeten. 

Vuurketsen en loden kogels

Vuurketsen voor een musketgeweer of -pistolet zitten doorgaans in een loden of leren houdertje, en dienden om de kruitlading te ontsteken.OLYMPUS DIGITAL CAMERA De vonk werd door ‘de haan’ van het musket of pistool op het kruitreservoir overgebracht. De amberkleurige zijn van Franse makelij en de zwarte Engels. Zowel in Engeland als Frankrijk werden deze van de 17e tot ver in de 19e eeuw in enorme hoeveelheden een voor een met de hand geslagen zoals op onderstaande (engels) filmpje is te zien.

http://www.youtube.com/watch?v=7XPEoiY3NnI

Een vuurkets wordt nogal eens verward met een krabbertje uit de steentijd omdat deze op dezelfde manier zijn bewerkt.

Last-minute vondst! Liggend op door vrachtwagens omgewoelde aarde een van de mooiere vuurketsen uit de collectie. Een doorschijnende vuursteen met insluitsels.

dscf0512do1n
Loden kogels die door deze musketgeweren werden afgevuurd. Deze zijn met vele honderden zo niet duizenden in aantal gevonden.
Misschien is er enig verband met de grootscheepse oefeningen in de 18e eeuw die in onze omgeving door het Staatse leger werden gehouden.
Bijvoorbeeld in de omgeving Seterse heide, Landgoed Oosterheide waren vaak kampementen ingericht. Er werden grootscheepse oefeningen gehouden met veel manschappen.
In september 1732 zou de eerste oefening in dit gebied plaats vinden waarbij maar liefst 11.000 militaire, manschappen betrokken waren.
Door langdurige regenval was het gebied niet bruikbaar en werd op het laatste moment besloten de oefening ten oosten van Seters en het gebied van de Duiventoren te laten plaatsvinden. Komt al aardig in de richting.

Pijpaarden beeldjes/devotionalia

In de late middeleeuwen werden heel wat pijpaarden beeldjes vervaardigd als kinderspeelgoed en devotionalia.
Wij kunnen ons nu niet meer voorstellen hoe belangrijk deze devotionalia in die tijd waren.  Kleine christusfiguurtjes werden in een wiegje gelegd en door kinderen geadoreerd. Ook werden velen in de broek of jaszak gebruikt als zakheilige voor bescherming tegen onheil.

Dit heiligenbeeldje wordt als devotionalia gedateerd 15e of 16e eeuw.
Typisch dat ze nu vaak worden teruggevonden zonder hoofd.

Een andere interessante vondst is een pijpaarde beeldje welke het Christuskind voorstelt. Hij houdt een wereldbol met kruis vast wat een verwijzing is naar de wereldmacht.
Het is mogelijk dat dit beeldje uit dezelfde tijd dateert als het vorige maar een andere mogelijkheid is een 16e tot 19e eeuwse patacon. De meningen zijn hier alsnog over verdeeld.
Op de foto’s is te zien hoe zij als versiering op een feestbrood of feestkoek werden meegebakken.
Gelijkende beeldjes worden op verschillende plaatsen gevonden in de omgeving van Antwerpen, Hulst, Breda maar ook in de buurt van  ’s Hertogenbosch.

Zilveren munt

Een zilveren muntje nog uit de tijd van de Zilvervloot van Piet Hein.
Cob munt oftewel Spaanse reaal, datering eind 1500, begin 1600. Een cob-munt is een halffabrikaat, eigenlijk een soort van zilverbaar.piethein Door het “aanmunten” van zilver diende minder invoerbelasting betaald te worden op het invoeren van dat zilver. De Spaanse Kroon hief een belasting van 50% op invoer uit de koloniën in Amerika, maar slechts 12,5% op munten.   Daarom werd zilveren munt geslagen en zodanig bijgeknipt dat het zilvergehalte èn gewicht volledig correct waren. Aangezien het voor deze munten niet belangrijk was dat koningswapen, jaartal en/of muntteken leesbaar was, zijn vele van deze cobs zeer moeilijk determineerbaar. Na invoeren werden die in Europa vaak weer omgesmolten voor de produktie van “echte” munten.

Loodjes

loodjes1Loodjes voor vlees, meel, kosjer of met een bepaalde datum. Van alles werd er mee verzegeld.

Wat er zoal meer op de akker lag…

Griffeltjes ook met vele tientallen gevonden. 

Poppenspul, niet zo oud maar toch te aandoenlijk om te laten liggen

DSCN9564be
Verloren ledematen

Fragmenten van oude kruiken. Vele uitingen van geloofsovertuiging uit die tijd.

Dat is nog een mooi 500 jaar oud fragment van een spitneuskruik. De neus, 1 oog en het baardje zijn goed te zien. De voorloper van de baardmankruik. Datering 1500-1550

raerenFoto linksboven gevonden scherven van  aardewerk kruiken uit Raeren datering 1550-1600. Vele scherven van deze beroemde kruiken gevonden.

Ook enkele scherven op de akker van eveneens bekende zogenaamde baardmankruiken op foto rechtsboven.
Allemaal luxe kruiken die vooral door de meer welgestelden konden worden geoorloofd.

gebrokengeloofMeer gebroken geloof

Fragmenten van een 16e eeuwse kruik

20201026_111241

Nostalgie uit de sloot

Veel porseleinen doppen van oude beugelflessen op de akker. Meestal zijn ze blanco maar op sommige staat een stempel

Knopen

Engelse militaire knoop datering rond 1845

Linkse foto Duitse en Canadese militaire knoop. Rechts knopen Nederlandse/Belgische leger.
Koperen munten en knopen blijven extreem slecht bewaard in Dongense bodem.

Muntgeld

Ook zonder metaaldetector kun je muntjes vinden. Er zullen ongetwijfeld honderden van deze muntjes zijn gevonden door de vele metaaldetectoren die dit gebied hebben afgespeurd. Meeste muntjes zijn koperen duiten uit de 18e eeuw en bijna allemaal van slechte kwaliteit.

Muntje uit 1941 bij uitzondering goed bewaard en een nog leesbaar duitje uit 1768.

20201117_122232

Zinken 2e wereldoorlogsmuntje op de akker

Eerste gedachte ging uit naar een koperen hondenpenning. Na grondige reiniging van de roestige aanslag werden de schop en houweel zichtbaar. Dat spreekt niet voor een hondenpenning, al met al dus niet duidelijk of modern of oud is.

Zilveren (of tinnen?) 18e eeuwse gesp met ijzeren (geroest) tussenstuk.

dscn6209g
14 karaats gouden ring, datering is w.s. begin 1900

DSCN6911a

2 Objecten van leisteen die niet direct in een bepaalde periode zijn te plaatsen. In de loop van de jaren gevonden maar niet ver van elkaar verwijderd.
Links een amulet, speel- of spinsteentje met een versiering van 2 puntjes. Rechts een (gebroken) snorrebot met gekartelde rand.

3 suggeties bij “Na het veen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s